HOME    ..SVNFolkNIEUWSCURSUSSENLINKSARTIKELENCONTACTLOGIN

.Login.







De nyckelharpa, een bijzonder instrument.


Geschreven door Harold Prijn, november 2013


Heeft het iets met een harp te maken?

Nee helemaal niets. In Duitsland werd hij vroeger ook wel gebruikt en heette daar Schlüsselfiedel (sleutelviool)

Wat is het dan wel?

Het is een strijkinstrument met een mechaniek (tangentenkast) waarmee de tonen worden gemaakt. Dit gebeurt door met je vingers knoppen in te drukken waardoor de snaren worden verkort en zo de toon hoger wordt. Hiermee is het instrument verwant aan de draailier. Er zitten, bij de meest gebruikte uitvoering, vier speelsnaren en twaalf z.g.n sympathische snaren op. Deze snaren bevinden zich onder de speelsnaren en dienen als meeklinkende snaren.

De vier hoofd, of speelsnaren zijn, net zo als bij de altviool, in quinten gestemd. (C-G-D-A) In Zweden wordt de D-snaar vaak terug gestemd naar een C. Meestal zijn er bij de lage C-snaar geen tangenten toegepast zodat deze eigenlijk alleen als een soort bourdonsnaar wordt gebruikt. De sympatische snaren zijn chromatisch gestemd, meestal te beginnen bij G (onder de C-snaar) en eindigend op een Fis (onder de A-snaar). Omdat het een nogal zwaar instrument is wordt het, net als bij de gitaar, met een draagband in de nek bespeeld. Het hangt dan aan het lichaam ongeveer ter hoogte van de heup. Er zijn ook wel andere houdingen bekend. Kijk o.a. daarvoor op Youtube naar Didier François en Thomas Roth.

De speelsnaren worden met een korte strijkstok vanaf de onderkant aangestreken.

De sympatische snaren zorgen ervoor dat er tijdens het spelen een soort van natuurlijke galm onstaat dat het instrument zijn specifieke volle klank geeft.

Waarom is het voor mij zo intressant?

Mijn vrouw (Christel van Noort) bespeelde dit instrument met veel plezier. Zij was van oorsprong violiste en daarom was de overstap naar de nyckelharpa voor haar niet al te groot. Toen wij, meer dan vijftien jaar geleden, in Saint Chartier waren ontdekte zij dit instrument voor het eerst op de instrumentbouwers markt aldaar. Zij riep toen enthousiast: “Dat wordt mijn tweede instrument”.

Ik heb dat toen goed onthouden en wilde haar dit instrument voor haar verjaardag geven. Daarvoor heb ik later contact gezocht met een nyckelharpa speler in Zweden en hem gevraagd waar ik een goed instrument voor haar kon laten bouwen. Hij raadde mij toen aan om dit bij Ole Plahn in Falun te doen. Uiteindelijk is dit instrument per post naar Nederland verzonden. Het was goed verpakt in een door de vrouw van de bouwer beschilderde kist. Omdat de bouwer dacht dat wij niet wisten hoe een nyckelharpa moest klinken deed hij er maar een stapeltje CD’s met nyckelharpa muziek bij. Helaas leeft Christel niet meer en staat de nyckelharpa nu bij mij en is voor geen enkele prijs te koop.

Het zou zonde zijn als dit instrument niet bespeeld wordt en daarom heb ik het plan opgevat om dit zelf te gaan proberen. Ik heb zeker niet de illusie om er goed op te kunnen worden, maar als het mij lukt om er een eenvoudige melodie te kunnen spelen, ben ik al dik tevreden.